* Από την αρχαία Αμυδών στο σημερινό Αξιοχώρι.

ΑΞΙΟΧΩΡΙ (υψομ. 43μ κάτοικοι 431)

Στο Αξιοχώρι μετά από σχετικές ανασκαφές και γεωλογικές έρευνες Γερμανών αρχαιολόγων και σε συνδυασμό μ’ εκείνες των Αγγλων που προηγήθηκαν, ο καθηγητής αρχαιολογίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου κ. Μπέρναρντ Χένσελ απεφάνθη ότι εκεί ήταν το κέντρο ενός βασιλείου, η Χώρα της Αμυδώνας, κατοπινή Αβυδώνα και κατά τον Στράβωνα, πρωτεύουσα των Παιόνων, που την κατέστρεψαν οι Αργεάδες 730π.χ , διώχνοντας από την περιοχή τους Παίονες.
Η πρώτη εγκατάσταση προσφύγων έγινε στις πλαγιές των υψωμάτων, προς το σημερινό Κανάλι του Αξιού ποταμού, ξεριζωμένοι από τις προγονικές τους εστίες Έλληνες πρόσφυγες από τον Πόντο στην αρχή, τη Θράκη στη συνέχεια, την Ανατολική Ρωμυλία στο τέλος (1925)। Οι ζέστες όμως του καλοκαιριού, με τα πολλά κουνούπια, τους ανάγκασαν να ανηφορίσουν στη σημερινή τοποθεσία। Ο Μενέλαος Λουντέμης (1912-1977) γύρο στα 1930 περιγράφει στο έργο του ''Αγέλαστη άνοιξη'' την ζωή των κατοίκων της περιοχής, ως δάσκαλος που εργάσθηκε στο χωριό που το ονομάζει Αξιοκώμη και με τις περιγραφές του, '' φωτογραφίζει'' το σημερινό Αξιοχώρι . Στις φωτογραφίες ο λόφος είναι τεχνητός . Από απόσταση τριακοσίων μέτρων, έχει κουβαληθεί το χώμα, και όπως φαίνεται αρχικά ξεκίνησε να γίνει διπλάσια, αλλά άγνωστο γιατί, έγινε μικρότερη . Λέγεται ότι μετά την κατοχή, Άγγλοι αρχαιολόγοι, απ΄την νότια πλευρά άνοιξαν τούνελ, και το ξανάκλεισαν . Ας ευχηθούμε αυτά που πήραν να είναι λίγα . Πάντως είναι σίγουρο ότι υπάρχει αρχαίος τάφος, και δεν έχει έλθει η ώρα του να ανοιχθεί . Στο αρχαιολογικό μουσείο Θεσ/νικης υπάρχουν ευρήματα απ΄την περιοχή .Σήμερα φιλοξενεί το γήπεδο και το υδραγωγείο του χωριού.-

Σχετικά : εδώ , εδώ 2 και εδώ 3 

και οπωσδήποτε εδώ

* Οδοιπορικό στην ''πατρίδα''...

ΑΓ. ΒΗΣΣΑΡΙΩΝ (ΔΟΥΣΙΚΟ) Το ιστορικό χωριό του Αγίου Βησσαρίωνα (230 μ. υψ) απέχει δύο χιλιόμετρα από την Πύλη. Το χωριό οφείλει το παλιό του όνομα «Δούσικο» σε ένα ενδημικό του τόπου είδος βαλανιδιάς με το (σλαβικό) όνομα Ντούσκο ή Ντουσκάρι. Ο πρώτος κάτοικος του χωριού φαίνεται εγγεγραμμένος από το 1832..Το Δούσικο, χτισμένο δίπλα στον Πορταϊκό ποταμό, διαθέτει πολύ υγιεινό κλίμα, το οποίο απολαμβάνουν οι 775 κάτοικοί του , γεωργοί και κτηνοτρόφοι ως επι το πλείστον. Σε μικρή απόσταση από το χωριό βρίσκεται το δάσος «Λάκκα της Στεφανής» και το εκτροφείο θηραμάτων του Κόζιακα. Οι κοντινότερες κορυφές του Κόζιακα είναι η Κρανιά (1100 m) και η Φουρκέτσα (500 m). Ένας νερόμυλος, ο Νιζερός, σώζεται 2 χλμ. από το χωριό καθώς και οι βρύσες Ψηλές Βρύσες, Γιαννάκη Βρύση και Γαβριήλ Βρύση. Η τελευταία συνδέεται με το χωριό με παλιό μονοπάτι, σ’ όλο το μήκος του οποίου συναντά κανείς πέτρινες κατασκευές. Ωραίος χώρος για αναψυχή, είναι το λιβάδι Ντάρα.
Το χωριό συνδέθηκε με την περίφημη μονή του Σωτήρος των Μεγάλων Πυλών,(Μονή Δούσικου ή Αγίου Βησσαρίωνα) που βρίσκεται σε απόσταση 5 χλμ. με νέο ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Σαν μικρό φρούριο ετούτο το ανακαινισμένο πλέον μοναστήρι κρατάει την αγιορείτικη παράδοση μη επιτρέποντας την είσοδο σε γυναίκες. Η μικρή σημερινή μοναστική κοινότητα δεν συγκρίνεται με εκείνη των 210 μοναχών του παρελθόντος. Άλλωστε, τα δεκάδες κελιά κατανεμημένα σε τρεις ορόφους γύρω από το καθολικό της μονής μιλούν από μόνα τους για το παρελθόν.
Με τον Κόζιακα να δεσπόζει πάνω από το μικρό πλάτωμα της μονής και τη θέα στον κάμπο να ξεκουράζει το μάτι, ο Άγιος Βησσαρίωνας έχτισε τη μονή στα 1530 και δεν έφτιαξε παράθυρα, ούτε κανονική είσοδο. Μια αρθρωτή ξύλινη σκάλα κατέβαινε από το μοναδικό τότε μπαλκόνι και όσοι δεν μπορούσαν να τη χρησιμοποιήσουν έμπαιναν μέσα στο δίχτυ. Μόλις στα 1940 άνοιξαν τα πρώτα παράθυρα στο μοναστήρι και τα 1962 φτιάχτηκε η κανονική είσοδος στο πλάι.
Τώρα έξω από τον χώρο της μονής έχει φτιαχτεί και μια μικρή εκκλησία.για τις γυναίκες που φτάνουν μέχρι εκεί για να προσκυνήσουν.
Ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια υπάρχουν στην Πύλη, σημείο στρατηγικό για ημερήσιες εκδρομές προς Ελάτη (17 km),Περτούλι (40 km), Λίμνη Πλαστήρα (29 km ), Τρίκαλα (18 km), Μετέωρα (38 km), Λάρισα (80 km)। Η Πύλη ευρίσκεται από Θεσ/νίκη και Αθήνα 260 και 360 km αντίστοιχα.